Bakan Şimşek: Piyasa manipülasyonuna karşı algoritmalı takip sistemi kurulacak

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, özel bir televizyon kanalının canlı yayınında, gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamındaki görüşmeleri hakkında bilgi veren Şimşek, Türkiye'nin çok taraflı kalkınma bankalarıyla güçlü bir diyaloğu olduğunu söyledi. Bu iş birliğini özellikle son üç yılda zirveye taşıdıklarını bildiren Şimşek, bu dönemde 50 milyar doların üzerinde uygun maliyetli ve uzun vadeli finansmana eriştiklerini kaydetti. Türkiye'nin Dünya Bankası Grubunda birinci sıraya yükseldiğini vurgulayan Şimşek, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankasında (EBRD) ise son altı yıldır ilk sırada yer aldığını hatırlattı. COP31 marjında bu kurumların üst yönetimleriyle bir araya geldiklerini ve toplam 5,1 milyar dolarlık 10 kredi anlaşması imzaladıklarını aktaran Şimşek, kaynakların tarım, altyapı, sağlık, yenilenebilir enerji ve KOBİ'lere yönlendirileceğini, anlaşmaların tamamının kalkınma odaklı olduğunu vurguladı.

Şimşek, fon soruşturmaları sürecine işaret ederek, Türkiye'nin dünyadakine benzer durumlara oranla oldukça hızlı ilerlediğini söyledi. Tasfiye sürecinin planlandığı gibi gittiğini, hatta hız anlamında öngördüklerinden daha iyi ilerlediğine dikkati çeken Şimşek, birtakım ilkeler belirlediklerini, bu ilkelerin başında şeffaflık, etkinlik, adalet ile kamu kaynağını kullanmamanın yer aldığını kaydetti. Bu fonların pay sahiplerine yapılacak ödemelerde, hiçbir şekilde bütçeden milletin parasının kullanılmadığının altını çizen Şimşek, şu ifadeleri kullandı:

"17 Eylül'de, 131 fonu tasfiye kapsamına aldık. 7 portföy yönetim şirketi, 131 fon ve 456 bin civarı tekil müşteri. Yapısı çok bozuk olmayanları, normal tasfiyeye tabi tuttuk. Yani, 7 portföy yönetim şirketinin 4'ü normal, 3'ü de olağanüstü tasfiye sürecine tabi tutuldu. 131 fonun 97'si olağan tasfiyeye tabi tutuldu. Bu olağan tasfiye kapsamında, bugüne kadar 94 fonda, 55 bin 821 kişiye, 68 milyar lira ödendi. Sadece 3 tane küçük kapalı fon var. Bunlarda da sadece 37 kişi var. Buna ilişkin tasfiye, henüz tamamlanmadı. Olağan tasfiyeye tabi fonların tasfiyesi, yüzde 99,9 oranında tamamlandı. Özellikle para piyasası fonları için söylüyorum, sadece paralarını almadılar, nemasını dahi aldılar."

Şimşek, tasfiye sürecinde İş Bankası ve Ziraat Bankası'na görev verdiklerine değinerek, "Cuma günü itibarıyla bugüne kadar olağanüstü tasfiye kapsamındaki 25 fonda, 415 bin 955 kişiye, 93 milyar lira para ödendi. Olağan ve olağanüstü fonların tasfiyesinde, bugüne kadar toplamda 131 fonun 119'unda, 444 bin 987 kişiye, 161 milyar lira ödendi. Öyle bir anlatılıyor ki sanki fonlardaki her şey kayboldu, bir şey ödenmeyecek, böyle bir şey yok. Peki net yatırım tutarının tamamını alan kaç kişi var? 456 bin kişinin 371 bin 21 kişisi, net yatırım tutarını almış durumda" diye konuştu.

Tasfiye kurallarını, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin belirlediğini, uygulama tebliğ veya kararlarını Sermaye Piyasası Kurulu'nun verdiğini dile getiren Şimşek, "TMSF nezdinde oluşturulan iade ve geri kazanım hesapları var. İade ve geri kazanım hesabında, bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olmuş. Bunun büyük bir kısmı, cuma günü itibarıyla fonlara aktarıldı ve ödendi. 2,6 milyar liralık bir kısmı, nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz" değerlendirmesinde bulundu.

Şimşek, Sermaye Piyasası Kurulu'nun ortaya koyduğu kararların, çok net olduğunu vurgulayarak, TBMM'den çıkan kanun kapsamında, 1 milyon liraya kadar pay sahiplerine ödemeyi öncelendirdiklerini, kaynaklar oluşturdukça, diğer hak sahiplerine de 1 milyon lira ve üzerindeki ödemelerin de yapılacağına dikkati çekti.

Sermaye Piyasası Kurulu'nun, son yıllarda bu fonların istismar ettiği veya manipülasyona uğrayan hisselerde de incelemeler yaptığını bildiren Şimşek, şunları kaydetti:

"Bu incelemeleri de hızlandırdık. Sermaye Piyasası Kurulunu güçlendirdik, atamalar yaptık. 25 vergi müfettişini de Hazine ve Maliye Bakanlığından SPK'ya aktardık. Bütün denetim, gözetim, geriye doğru incelemeleri hızlandırıyoruz. Bu ayın sonuna kadar büyük oranda bu incelemeler tamamlanmış olacak. İncelemeler çerçevesinde, piyasa bozucu veya manipülasyona bulaşmış kişiler hakkında suç duyurularında bulunuyor. Haksız kazanç elde edenlerden, geri iade talebinde bulunuluyor."

Fon meselesinin ekonomiye etkilerine ilişkin bir soruyu yanıtlayan Şimşek, ilk etki kanalının servet etkisi olduğunu söyledi. Türkiye'deki borsa düşüşünün küresel piyasalardaki düşüşle aynı döneme denk geldiğini bildiren Şimşek, 16 Eylül-13 Kasım döneminde birçok gelişmekte olan ülke borsasının sert kayıplar yaşadığını hatırlattı. Bu dönemde, Güney Kore borsasının yüzde 21, Endonezya'nın yüzde 17, Mısır'ın yüzde 10, Türkiye'nin yüzde 9, Brezilya'nın yüzde 7, Malezya, Şili ve Filipinler borsalarının yüzde 6 düştüğünü anımsatan Şimşek, gelişmekte olan ülkeler borsa endeksinin ortalamada yüzde 8 gerilediğini aktardı. Portföy değerlerinin inip çıkabileceğini vurgulayan Şimşek, "Belirsizlikler azalırsa ki azalacak, Türkiye borsası 3-5 ay içinde 16 Eylül seviyesine bile dönebilir" diye konuştu.

Şimşek, ikinci etki kanalının likidite olduğunu dile getirdi. Para piyasası fonlarında ya da borsada birikimi olan bazı vatandaşların bu dönemde birikimlerine erişemediğini değinen Şimşek, bunun tüketimi etkilemiş olabileceğini, yapılan ara ödemelerle bu etkinin de sınırlandırıldığını kaydetti.

Bankacılık sektörüne olası etkilere işaret eden Şimşek, bankaların bu fonlara doğrudan riskinin oldukça sınırlı olduğunu belirterek "Bankacılık sektörümüzün aktif büyüklüğü, yaklaşık 56 trilyon lira. Bankaların bu fonlara doğrudan riski yalnızca 1,3 milyar lira. Yani yüz binde 2'den söz ediyoruz. Bu krizin bankacılık sektörüne sirayet etmesi söz konusu değil" ifadelerini kullandı.

Şimşek, Türkiye'de şirket tahvil piyasasının 1 trilyon lira, tasfiye kapsamındaki fonlar ve onlarla ilişkili şirket tahvili miktarının 55,2 milyar lira olduğunu bildirdi. 1-16 Eylül tarihleri arasında, sistemden 401 milyar lira çıktığı iddiasına ilişkin bir soru üzerine, tüm iddiaların titizlikle incelendiğini dile getiren Şimşek, şu değerlendirmelerde bulundu:

"MKK verileri üzerinden, MASAK hesaplama yaptı. Buna göre, 401 milyar liranın 306 milyar lirası fonların kendi aralarında ve grup şirketleriyle yaptıkları işlemlerden kaynaklanıyor. Kalan yaklaşık 95 milyar liranın tamamı, savcılıklar ve ilgili kurumlar tarafından incelemeye alındı. Bu süreçte, geri kazanılan tutarlar da TMSF'nin Gönüllü İade ve Geri Kazanım Hesabı'na aktarılıyor."

Şimşek, bu süreçte, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ve kendilerinin tavrının çok net olduğunun altını çizerek, "Hiç kimsenin makamına, ünvanına, bağlantılarına bakmıyoruz. Kim olursa olsun, üzerine gidiyoruz. Gereken araştırma ve incelemeler yapılıyor. Savcılıklarımız gereken işlemleri, tedbirleri alıyor. Mal varlıklarına tedbirler konuluyor" şeklinde konuştu.

Küresel endeks sağlayıcılarından Morgan Stanley Capital International'ın (MSCI), ekim ayındaki açıklamasının "son derece makul ve yapıcı" olduğunu, fon rehberinin ağustosta yayımlandığını, böylece şeffaflığı artırdıklarını belirten Şimşek, şöyle devam etti:

"Ağustos sonunda açıklanan Fon Rehberi ile fonlarla ilişkili işlemleri ve yoğunlaşma risklerini yeniden tanımladık, bu alanda önemli mesafe kat ettik. Şimdi kalıcı bir reform çalışması var, aslında taslak büyük oranda tamamlandı, sektörün görüşleri alındı. Parti grubumuzda nihai şekli verilecek. Bu düzenleme ile sistem inşası üzerinde duracağız. Gözetim ve denetimi, gerek Borsa İstanbul'da gerekse SPK'da sadece bireylerin inisiyatifine bırakmayacağız. TÜBİTAK'la bu konuyu konuşuyoruz. Geliştirilecek algoritmalarla piyasa anlık olarak izlenecek. Piyasa bozucu eylemleri, manipülasyonu ve içeriden öğrenenlerin ticaretini çok erken aşamada tespit edip uyarı verecek bir sistem kurulacak. Yeni yasa teklifi Meclis'e yakında gidecek, özellikle koordineli işlemlerde, fonlar üzerinden yapılan manipülasyonlarda, cezaları örgütlü suç gibi kapsama alıp, artıracağız. Aralık ortasında inanıyorum ki kalıcı reform şekillenmiş olacak."

Şimşek, sermaye piyasalarının sağlıklı işleyişinin önemine işaret ederek, vatandaşların birikimlerine manipülasyon üzerinden zarar verenlere karşı çok güçlü tedbirler geleceğini vurguladı.

Aralık ortasında G20 Liderler Zirvesi kapsamında ABD'ye gideceğini aktaran Şimşek, burada MSCI'ın üst yönetimiyle bir araya geleceklerini, bu konularda endişeleri olan hem Türkiye'deki hem küresel yatırımcılarla bir araya geleceklerini söyledi.

Şimşek, yapılandırma ile affın karıştırılmaması gerektiğinin altını çizerek, şöyle devam etti: